Home » Opinie

Wat kunnen we leren van Assassins Creed III?

Is Assassins Creed III bruikbaar als geschiedenisles over de Amerikaanse Opstand? Een fascinerend idee, maar helaas is dat uitgesloten.

Arjan Terpstra

‘Maar kan zo’n game je nou iets leren?’ Historicus Guido van Eijck zit in de uitzending van OVT, een wekelijks radioprogramma over geschiedenis waar voor de verandering eens over videospellen wordt gesproken. De aanleiding? Assassins Creed III natuurlijk, met zijn Amerikaanse onafhankelijkheidsoorlog, zijn authentieke zeeslag en je ontmoeting met Benjamin Franklin. ‘Is dit de ideale geschiedenisles?’, wordt Van Eijck nog gevraagd, en ‘krijgen mensen een beter historisch besef door gamen’

AC01Een week eerder schrijft gamejournalist Niels ’t Hooft in NRC Next een artikel over de potentie van games voor geschiedenislessen (‘Aanstekelijker dan een boek’, een webversie  lees je hier). Daarin laat hij zowel historici aan het woord als de lead game designer van Assassins Creed, Steve Masters. De laatste is erg enthousiast over hoe de geschiedenis in het spel zit verweven. ‘De zeeslag moest wel in het spel. Zonder de interventie van de Franse Marine hadden de kolonisten waarschijnlijk nooit van Groot-Brittannië gewonnen.’

Kan zo’n game je nou iets leren over de geschiedenis? Je hebt tijdens het spelen de Boston Tea Party zien gebeuren, het startschot van de Amerikaanse opstand. Je weet dat Engelse roodjassen Amerika bezet houden en dat de Amerikanen dat niet langer pikken. Je weet dat de Fransen de Engelsen dwars zitten en dat er af en toe een verdwaalde indiaan door het beeld loopt die als verkenner mee mag doen met de bleke Engelse soldaten. Wat leert dat ons over de Amerikaanse geschiedenis?

Antwoord: weinig tot niets. Assassins Creed is fictie met een historisch thema, waarbij de fictie altijd voorop loopt. In dit geval de fictie van een secte van sluipmoordenaars die via een ingewikkelde tijdmachine in verschillende tijdperken op kan duiken om te moorden. Is die fictie dan niet voorbeeldig uitgevoerd, met al die historische ‘feiten’ die over je scherm trekken? Heeft Steve Masters niet elk mogelijk geschiedenisboek over de Amerikaanse opstand van kaft tot kaft verslonden?

Jawel, maar daar ligt niet het probleem. Dat zit hem in doel en middelen. Het doel van het spel is spelen, en niet leren. De middelen tot spel zijn gameplay, gamemechanics en een aantrekkelijk decor. De middelen tot leren zijn zorgvuldig gepresenteerde feiten en achtergronden, waarbij (in het geval van geschiedenis) altijd door de feiten heen schemert dat we bepaalde dingen niet helemaal zeker (kunnen) weten. Dat is nou eenmaal het lot van de geschiedschrijving: achter elk ‘feit’ ligt in een of ander stoffig archief altijd wel weer een nieuw ‘feit’ dat de interpretatie van het vorige ‘feit’ radicaal om kan gooien.

AC03Geschiedschrijving is daarmee per definitie een gemankeerd medium: bronnen zijn onvolledig, historische teksten spreken elkaar tegen of zijn met een partijdige blik opgeschreven, en elke historicus draagt bewust of onbewust ook weer zijn eigen blik en cultuur mee in zijn interpretatie. Elk zogenaamd ‘historisch feit’ is daarmee een intellectuele constructie, een benadering van de historische werkelijkheid. Ook bijvoorbeeld de interpretatie van die zeeslag: we zullen nooit zeker weten of het Franse ingrijpen de Engelsen voldoende dwars zat om de Amerikaanse opstand te laten slagen.

Assassins Creed is historische fictie, waar je ongetwijfeld een en ander van opsteekt maar niet perse slimmer van wordt – sorry, gamers. Een entertainmentgame leert je niets, behalve het spelen van de game zelf en wat motorische vaardigheden die buiten de game wellicht ook nog van pas komen. Vergelijk dit soort games op dat vlak gerust met historische entertainmentfilms als The Last Samurai, waarbij Tom Cruise op een sleutelmoment in de Japanse geschiedenis belandt. Een vermakelijke film over het verleden, alleen klopt er historisch gezien geen bal van: er zijn hectoliters inkt voor nodig alle filmfouten uit te leggen.

Kunnen games dan helemaal niet helpen om mensen iets van het verleden te laten begrijpen? In het artikel van Niels ’t Hooft zegt historicus Rutger van Krieken wel iets te zien in een ‘avonturenspel’ dat zich in de Tweede Wereldoorlog afspeelt, waarin je kunt kiezen uit verschillende perspectieven (het Duitse, het Nederlandse) en je keuzes daadwerkelijk effect hebben. Op zich een goed idee, mits goed uitgevoerd. Alleen heet het dan geen game, maar een digitale simulator, iets dat mijlen ver weg staat van het entertainmentaanbod van Assassins Creed.

Dit artikel verscheen 2 december 2012 op IGN Benelux.

AC02