Home » Buitenland

Big Brother zit in je games

Gelekte documenten van klokkenluider Edward Snowden bevestigen waar al sinds 2008 vermoedens over bestaan: inlichtingendiensten zijn doorgedrongen in de wereld van videogames en virtuele werelden. Hoe groot is de inbreuk op de communicatie tussen gamers?

David Nieborg & Arjan Terpstra

Met de aankoop van een Xbox One haal je een apparaat de huiskamer in met een camera en een microfoon. De Orwelliaanse nachtmerrie van een Big Brother die alles ziet en hoort wat zich in de privésfeer afspeelt is weer een stapje dichterbij gekomen. De Amerikaanse National Security Agency (NSA) en de Britse tegenhanger GCHQ zijn actief geweest in online games als World of Warcraft en in de virtuele wereld van Second Life, zo bleek uit nieuwe onthullingen uit de koker van de Amerikaanse NSA-klokkenluider Edward Snowden. Nieuwe informatie is dat ook Xbox Live, de online dienst van de Xbox spelcomputers, is gecompromitteerd.

BB01Uitroepteken

Maandag kwam 82 pagina’s aan ‘top geheim’ bestempelde documenten online op onthullingswebsite ProPublica.org, ondersteund met artikelen van The Guardian en The New York Times. Ze beschrijven minutieus hoe online gamewerelden in elkaar steken en waar de kansen liggen voor succesvolle infiltratie, werving van spionnen en datamining, alles in het kader van terrorismebestrijding. Opvallend is het nauw verholen enthousiasme: de Britten worden bestempeld als ‘gretig’ en games en virtuele werelden ‘bieden een kans!’, staat er bijvoorbeeld – met poignant uitroepteken.

Wat is er precies aan de hand? Wie de 82 pagina’s tegen het licht houdt, ziet een mix van oude en nieuwe feiten. Deels bevestigen ze eerdere vermoedens. Begin 2008 berichtten de Washington Post en ook Nederlandse media al over het Amerikaanse ministerie van Defensie en de CIA die actief zouden zijn in World of Warcraft en Second Life. Een onderzoekstak van het leger kwalificeerde de opkomst van virtuele wereld destijds als “de volgende frontier”, een voor analisten onbekende wereld waar een zekere wetteloosheid geldt.

Inspanning

Uit de documenten van Snowden blijkt dat de overheidsdiensten veel verder zijn gegaan dan eerder werd aangenomen. Zo heeft het Britse Government Communications Headquarters (GCHQ) een “robuuste inspanning” geleverd om “exploitatie modules” te ontwikkelen voor World of Warcraft, maar ook Xbox Live – waar zo’n 48 miljoen gebruikers geregistreerd staan. Na een testronde is het gereedschap naar verwachting in april 2008 in gebruik genomen; in september 2008 wordt gemeld dat het gelukt is ‘de discussies te vangen’ van verschillende Xbox Live-gebruikers.

BB03Het hacken van de Xbox Live dienst door Britse spionnen komt voor eigenaar Microsoft op een buitengewoon ongelegen moment. Haar nieuwe spelcomputer, de Xbox One, maakt voor zowel de games als andere media-uitingen gebruikt van de zogenaamde ‘Kinect-sensor’, een pootje met camera’s en microfoons die de gebruiker volgen. Al sinds mei Microsoft het apparaat aankondigde worden er privacy-vragen gesteld over de Kinect, vragen die alleen maar luider zullen gaan klinken. Big Brother, zei u? Kinect kijkt direct de huis- of slaapkamer in – en de kans bestaat dat de gretige Britten meekijken. Zonder toestemming van Microsoft, dat dinsdag aangaf niet op de hoogte te zijn van eventuele infiltratie.

Mentaliteit

Of de situatie op dit moment zo erg is als geschetst, kan niet uit de Snowden-documenten worden afgeleid. De documenten zijn gedateerd op de jaren 2007 – 2009, toen World of Warcraft (in 2008 10 miljoen geregistreerde gebruikers) en Second Life op hun hoogtepunt waren, maar de Kinect nog niet op de markt was. Ze beschrijven dus een oude situatie, en zeggen niets over de infiltratie van hedendaagse online communities, games en werelden. Wel geven ze een inkijkje in de mentaliteit van de inlichtingendiensten en elke vorm van digitale communicatie, ook die in games, te monitoren en op te slaan.

BB02De gelekte documentatie bestaat uit een paar korte memo’s en een lijvig geheim rapport van het Amerikaanse bedrijf SAIC over de mogelijkheden van games voor inlichtingendiensten. In de zomer van 2006 haalde dit bedrijf deze krant omdat het een satirisch filmpje van een Nederlandse fan van schietspellen per abuis aanzag voor jihadistische propaganda. Dit tot grote hilariteit van de online gamegemeenschap. Opvallend is dat in het gelekte SAIC rapport de analysefout niet is hersteld, wat de zorgen om overheidssurveillance in games alleen maar groter maakt: niet alleen begrijpen de diensten het spelletje niet, er wordt ook nog eens niet geleerd van eigen fouten.

Dit artikel verscheen eerder bij NRC Handelsblad. De ogen zijn afkomstig van boekomslagen van George Orwell’s 1984.

Kader: Begin 2008 gaf het de Director of National Intelligence onder dwang van het Amerikaanse congres een rapport vrij over het grootschalig verzamelen van openbare data, onder andere in virtuele werelden. Destijds zei de aan Harvard verbonden onderzoeker John Clippinger hierover tegen David Nieborg: “Wat nu openbaar is gemaakt is het topje van de ijsberg en waarschijnlijk onderdeel van een groter project waar niemand iets van weet en wat allang begonnen is”. De Amerikaan is buitengewoon sceptisch over of dergelijke programma’s: “Dit soort projecten zijn emblematisch voor de  Amerikaanse defensiecultuur. Ze hebben enorm veel geld en jongens die niet weten wat ze moeten doen. Ze hebben geen informatie over terroristen dus gaan ze maar in de virtuele wereld zoeken.”